باج دادن به فرزند و تبعات آن

باج دادن به معنای استفاده از پاداش یا محروم کردن او برای کنترل رفتار است. باج دادن به فرزند و استفاده از محرومیت‌های پاداشی به عنوان شیوه‌های تربیتی مبنی بر شواهد علمی دارای محدودیت‌های جدی‌اند و روش‌هایی که به ارتقای خودتنظیمی و انگیزه درونی کودک توجه دارند، اثربخش‌تر و سالم‌تر هستند.

بر اساس شواهد علمی اثرات منفی و محدودیت‌های قابل توجهی دارد. تحقیقات نشان داده‌اند:

استفاده از پاداش‌های مادی برای تشویق کودک به انجام کارهای مورد انتظار ممکن است منجر به کاهش انگیزه درونی و خودتنظیمی کودک شود؛ یعنی کودک رفتار را به خاطر پاداش بیرونی انجام می‌دهد نه به خاطر ارزش ذاتی کار. این باعث می‌شود که در درازمدت کودک نسبت به آن رفتار بی‌علاقه شود و حتی در برابر آن مقاومت کند. در زمینه غذا و پاداش، استفاده از خوراکی‌های شیرین به عنوان پاداش یا محروم کردن کودک از آن برای تنبیه می‌تواند باعث بروز الگوهای نامناسب مثل خوردن احساسی شود و حتی تمایل کودک به غذاهای ناسالم را افزایش دهد. این روش در بلندمدت فایده‌ای برای تغییر رفتار موثر ندارد و ممکن است اثر معکوس بدهد.

محروم کردن فرزند از توجه و محبت به عنوان تنبیه (نوعی باج دادن روانی) می‌تواند باعث کاهش انگیزه، کینه‌توزی و مشکلات روانی شود و کارکرد عاطفی و رفتاری کودک را تحت تاثیر منفی قرار دهد. مطالعات نشان داده‌اند که روش‌های حمایتی که در آن والدین به کودک فرصت تصمیم‌گیری می‌دهند و دلایل درخواست‌هایشان را توضیح می‌دهند، به رشد انگیزه درونی و رفتارهای مثبت کودک کمک بیشتری می‌کند تا استفاده از پاداش یا تنبیه.

به طور خلاصه، باج دادن با پاداش یا محرومیت، ممکن است در کوتاه‌مدت رفتار خاصی را تغییر دهد اما در بلندمدت باعث کاهش انگیزه درونی، بروز مشکلات روانی و ضعف در خودکنترلی کودک می‌شود و روش‌های تربیتی حمایتی و انگیزشی توصیه می‌شود.

یکی از مشکلات اصلی باج دادن این است که تمرکز کودک را روی پاداش‌های بیرونی می‌گذارد و انگیزه درونی برای انجام رفتار صحیح را کاهش می‌دهد. کودکان یاد می‌گیرند که رفتارهای خوب را تنها در صورتی انجام دهند که پاداش دریافت کنند، نه به‌خاطر حس مسئولیت یا علاقه به انجام کار درست.

علاوه بر این، باج دادن می‌تواند رابطه والد-کودک را مبتنی بر کنترل و تابعیت به جای ارتباط و احترام متقابل قرار دهد. زمانی که کودکان یاد بگیرند برای رسیدن به اهدافشان والدین را با باج تحت فشار قرار دهند، اعتماد و نزدیکی عاطفی کاهش می‌یابد .

مطالعات همچنین نشان داده‌اند که باج دادن می‌تواند تمایل کودکان به مشارکت در فعالیت‌ها یا همکاری بدون انگیزه بیرونی را کاهش دهد. به جای آن که از انجام کارها احساس رضایت و شایستگی داشته باشند، بر دریافت پاداش‌های مادی وابسته می‌شوند که وقتی متوقف می‌شود، انگیزه آن‌ها نیز کاهش می‌یابد.

با این حال، تمایز میان باج و پاداش اهمیت زیادی دارد. باج پیش از رفتار داده می‌شود تا کودک را وادار به همکاری کند و اغلب در موقعیت‌های بحران یا کج‌خلقی‌ها استفاده می‌شود. در حالی که پاداش بعد از انجام رفتار مطلوب به عنوان تقویت مثبت ارائه می‌شود و وقتی به طور مداوم و مناسب داده شود، می‌تواند انگیزه و یادگیری را تقویت کند. متخصصان توصیه می‌کنند به جای استفاده از باج، راهکارهای جایگزینی را به‌کار برد که انگیزه درونی و ارتباط را تقویت کنند. این روش‌ها شامل توضیح دلایل درخواست‌ها، ارائه انتخاب به کودک و تشویق به تلاش است. والدگری بر اساس عشق و احترام باعث می‌شود کودک بخواهد به خاطر ارزش‌ها و احساس مسئولیت رفتار کند، نه فقط برای دریافت پاداش

برخی تحقیقات کنترل شده نشان داده‌اند که اگرچه باج دادن ممکن است در کوتاه‌مدت مطیع بودن کودک را افزایش دهد، اما تغییر رفتار پایدار ایجاد نمی‌کند. وقتی پاداش‌ها پایان یابند، همکاری کودک کاهش می‌یابد که نشان می‌دهد باج یک راهکار مطمئن برای حفظ رفتار مثبت نیست.

والدین می‌توانند با تعیین انتظارات روشن، شناخت تلاش‌های کودک و ارائه پیامدهای طبیعی به جای باج دادن، محیط مثبت و سالمی را ایجاد کنند. این رویکردها به کودکان کمک می‌کند تا مسئولیت‌پذیری، خودتنظیمی و احترام را که مهارت‌های کلیدی برای موفقیت در زندگی هستند، توسعه دهند .

نشانه های باج خواهی فرزند چیست؟

استفاده مکرر از گریه یا ناراحتی برای جلب توجه یا گرفتن خواسته‌ها
تهدید والدین به ترک خانه یا قطع رابطه عاطفی
ابراز احساس افسردگی، ناامیدی یا خودکشی برای فشار آوردن به والدین
اظهار نارضایتی شدید از نحوه رفتار والدین و القای احساس گناه به آن‌ها
بهانه‌جویی‌های مکرر و جلب ترحم برای برآورده شدن خواسته‌ها
تمایل به قهر و فاصله گرفتن برای دست‌یابی به امتیاز یا تسلیم شدن والدین
ادعای قربانی بودن و تهدید به مجازات مقابله‌ای در صورت پاسخ منفی والدین
استفاده از جملاتی مانند «اگر من را دوست داری…» یا «اگر این را نکنی، من…
بی‌انضباطی و پرخاشگری به عنوان ابزار فشار روانی
درخواست پاداش‌های متعدد و متوقعانه حتی برای کارهای معمولی و پیش پا افتاده این نشانه‌ها معمولاً نشان‌دهنده باج‌خواهی عاطفی هستند که هدف آن کنترل والدین از طریق فشارهای روانی و احساسی است. کودکان با این نشانه‌ها ممکن است درگیر چرخه‌ باج‌خواهی شده باشند که نیاز به مداخله والدین و مشاوران دارد تا تعامل سالم جایگزین شود

نتیجه گیری:

در مجموع، گرچه تمایل به باج دادن برای آرام کردن کودکان یا تشویق آن‌ها قابل درک است، والدین باید مراقب باشند. تمرکز بر والدگری حمایتی و ثابت قدم که انگیزه درونی کودک را تقویت می‌کند و رابطه سالم با کودک را ایجاد می‌کند، موثرتر و ماندگارتر است. به منظور حمایت از فرزندان خود، با بسماوا همراه باشید.