اهمیت کنترل استرس و خشم در کودکان
تعریف خشم، پرخاشگری و تفاوت آنها
خشم، یک احساس طبیعی و جهانی است که از بدو تولد در انسان وجود دارد و معمولاً در پاسخ به ناکامی، تهدید یا بیعدالتی بروز میکند. خشم میتواند به صورتهای مختلفی ابراز شود؛ از جمله پرخاشگری، که به رفتاری اطلاق میشود که هدف آن آسیب رساندن به دیگران یا تخریب اموال است. نکته مهم این است که خشم یک حالت عاطفی است، اما پرخاشگری رفتاری است که ممکن است از خشم نشأت بگیرد، اما همیشه ناشی از آن نیست.
پرخاشگری در کودکان خردسال معمولاً به شکل حملات فیزیکی ناگهانی، تخریب اموال، کجخلقی شدید و مکرر، تحریکپذیری بالا، بیادبی و عدم همکاری دیده میشود. این رفتارها موقتی هستند و اغلب با رشد و آموزش صحیح کاهش مییابند.
خشونت و نقش رسانهها
خشونت، شکل شدید و سازمانیافتهتری از پرخاشگری است که میتواند با آسیب جدی به افراد یا جامعه همراه باشد. تحقیقات نشان دادهاند که تماشای خشونت در رسانهها (تلویزیون، سینما، بازیهای ویدیویی و…) یکی از عوامل تقویت رفتارهای خشونتآمیز در کودکان و بزرگسالان است.
تماشای مکرر صحنههای خشونتآمیز باعث حساسیتزدایی افراد نسبت به خشونت شده و احتمال بروز رفتارهای پرخاشگرانه را افزایش میدهد. بنابراین، کنترل و هدایت محتوای رسانهای که کودکان با آن مواجه میشوند، نقش مهمی در پیشگیری از بروز خشونت و پرخاشگری دارد.
نشانههای کجخلقی و دلایل بروز آن
کجخلقی » (temper tantrum)، نشانهای از ناتوانی کودک در کنترل عواطف است و بیشتر در نوپایان دیده میشود. این رفتار معمولاً زمانی رخ میدهد که کودک به دلیل نداشتن مهارتهای شناختی و حرکتی کافی یا محدودیتهایی که از سوی والدین اعمال میشود، دچار یأس و ناکامی میشود.
کجخلقی میتواند به دلایل مختلفی از جمله بیماری، گرسنگی، خستگی، خشم یا محرومیت از خواستهها بروز کند. برخی کودکان برای جلب توجه یا دستیابی به خواستههای خود، یا حتی برای اجتناب از انجام کارهای ناخوشایند، به کجخلقی متوسل میشوند.
مطالعات نشان میدهد که در بیشتر موارد (حدود ۷۵٪)، کجخلقیها ظرف ۵ دقیقه یا کمتر پایان مییابد. این رفتارها معمولاً با خشم شدید آغاز میشود و با گریه و جستجوی آرامش ادامه مییابد.
نقش انتخاب و کنترل در رفتار کودک
یکی از نیازهای اساسی کودکان، احساس کنترل و داشتن حق انتخاب است. زمانی که والدین به کودک اجازه انتخاب میدهند (مثلاً انتخاب بین دو نوع غذا)، کودک احساس استقلال و قدرت میکند و احتمال بروز مخالفت و کجخلقی کاهش مییابد.
در مقابل، اگر کودک با پاسخ منفی قطعی مواجه شود یا دائماً با محدودیت روبرو باشد، احساس ناکامی و یأس میکند و این میتواند به رفتارهای منفی و حتی پرخاشگری منجر شود.
والدین باید با حفظ آرامش و اطمینان، به کودک فرصت انتخاب بدهند و در عین حال، مرزهای منطقی و قابل درک برای او تعیین کنند. واکنشهای تند و خشمگین والدین، رفتار منفی کودک را تقویت میکند.
اهمیت کنترل استرس در کودکان
کنترل سطح استرس در کودکان اهمیت حیاتی دارد. استرس بیش از حد، فراتر از توانایی سازش کودک، میتواند منجر به بروز رفتارهای منفی، اضطراب، پرخاشگری و حتی مشکلات جسمی شود.
والدین باید با آمادهسازی کودک برای تغییرات (مانند رفتن به مهدکودک یا تولد خواهر/برادر جدید)، زمان استراحت کافی، بازی بدون نظارت و فراهم کردن فرصتهایی برای تخلیه هیجانات، به کودک در مدیریت استرس کمک کنند.
اسباببازیهایی مانند طبل، چکش و خاک رس، یا فعالیتهایی مانند نقاشی و بازیهای تخیلی، ابزار مناسبی برای رهایی از خشم و اضطراب هستند. همچنین، نوازش و در آغوش گرفتن کودک، ترشح هورمونهای آرامبخش مانند اکسیتوسین را افزایش داده و به ایجاد احساس امنیت و آرامش در کودک کمک میکند.
جمعبندی
در مجموع، شناخت تفاوت خشم و پرخاشگری، آگاهی از نقش رسانهها، توجه به نشانههای کجخلقی و دلایل آن، فراهم کردن حق انتخاب و کنترل برای کودک و اهمیت مدیریت استرس، از اصول اساسی در تربیت سالم و پیشگیری از مشکلات رفتاری در کودکان است. والدین و مربیان با سرمشق قرار دادن رفتار مناسب، تشویق ابراز کلامی احساسات و فراهم کردن محیطی امن و حمایتگر، میتوانند نقش مهمی در رشد عاطفی و اجتماعی کودک ایفا کنند. به همین منظور، با بسماوا همراه باشید.
منابع:
سلامت روان برای کودکان، نوجوانان و جوانان
کودکان عصبانی: کنار آمدن با رفتار انفجاری
روشهای مدیریت استرس در کودکان و نوجوانان: گذشته، حال و آینده (یک مطالعه مروری)
چگونه به کودکان و نوجوانان کمک کنیم تا استرس خود را مدیریت کنند
دیدگاهتان را بنویسید